Problemy, hipotezy, zmienne i wskaźniki.

4.1. Problemy, hipotezy, zmienne i wskaźniki.

         W swojej pracy pragnę zająć się omówieniem roli twórczości plastycznej dziecka w wieku przedszkolnym i jej oddziaływaniem na rozwój intelektualny. To zagadnienie jest dla mnie szczególnie interesujące ze względu na swoją złożoną formułę. A mianowicie, istnieje wiele opracowań badawczych dotyczących wpływu rozwoju intelektualnego na twórczość 12412d317m plastyczną dziecka i nie tylko. Niewiele jest za to wyników badań, które wskazywałyby na związek pomiędzy rolą twórczości plastycznej a jej oddziaływaniem na rozwój intelektualny dziecka. Uważam, że kontakt dziecka ze sztuką i jego spontaniczna aktywność twórcza, może przyczynić się do lepszego, sprawniejszego funkcjonowania złożonych procesów poznawczych.

         Swoje badania pragnę przeprowadzić na dzieciach w wieku przedszkolnym, 0;3 do 0;6 lat. Na tym etapie wszechstronny rozwój dziecka jest najbardziej dynamiczny, obserwowalne są znaczne różnice zwłaszcza w rozwoju intelektualnym, ale także w rozwoju społecznym, emocjonalnym i fizycznym dziecka. Na przestrzeni czterech lat życia dziecko w tym okresie zmienia się w bardzo szybkim tempie, od prawidłowości tych zmian, zdobytej wiedzy i umiejętności, będzie zależeć dojrzałość szkolna i funkcjonowanie dziecka na późniejszym etapie edukacji.

         Mnie szczególnie interesuje rozwój spostrzeżeń, pamięci oraz mowy, w swoich badaniach postaram się wykazać istnienie zależności pomiędzy twórczością a rozwojem intelektualnym dziecka.

         Poszukiwania badawcze nie byłyby możliwe bez określenia zasadniczych celów poznania naukowego. W swojej pracy będę się kierowała celami wskazanymi przez T. Pilcha i T. Bauman[1]:

         "Podstawowym warunkiem podejmowania wszelkich badań naukowych jest uświadomienie sobie przez badacza problemów, a często także i hipotez roboczych, określających w sposób możliwie precyzyjny cel i zakres planowanych przedsięwzięć badawczych(.)bez nich trudno byłoby dokonać większego postępu lub nowych odkryć w dziedzinie interesujących nas faktów i zjawisk."[2]

         J.Pieter, stwierdza że " problem jako swoiste pytanie, określające jakość i rozmiar pewnej niewiedzy (pewnego braku w dotychczasowej wiedzy), określa cel i granice pracy naukowej(.)"[3]

         Podobnie  T. Pilch i T. Bauman uszczegóławiają poprzednią definicje i twierdzą, że " problem badawczy to pytanie o naturę badanego zjawiska, o istotę związków między zdarzeniami lub istotami i cechami procesów, cechami zjawiska, to mówiąc inaczej uświadomienie sobie trudności z wyjaśnieniem i zrozumieniem określonego fragmentu rzeczywistości, to mówiąc jeszcze inaczej deklaracja o naszej niewiedzy zawarta w gramatycznej formie pytania." [4]

         J. Sztumski biorąc za kryterium przedmiot, zakres i rolę, jaką pełnią problemy, wyróżnia problemy:

a) teoretyczne i praktyczne,

b) ogólne i szczegółowe,

c) podstawowe i cząstkowe.[5]

         W oparciu o powyższą klasyfikację problemów badawczych w niniejszej pracy pragnę zastosować problemy ogólne i szczegółowe.

         Problem ogólny:

Jak twórczość 12412d317m plastyczna dziecka w wieku przedszkolnym oddziałuje na poziom jego rozwoju intelektualnego?

         Przy czym w niniejszej pracy definicję twórczości przyjmuję za S. Popkiem:

" Twórczość to proces ukierunkowanych czynności psychicznych i fizycznych, mniej lub bardziej uświadomionych przez podmiot tworzący w wyniku, czego następuje ekspresja własnej osobowości poprzez dokonywanie zabiegu przekształcania rzeczywistości zewnętrznej i własnego "ja".[6]

            Natomiast rozwój intelektualny definiuję za Piagetem.[7] Jego teoria opiera się na założeniu, że inteligencja jest rozwiniętą formą adaptacji biologicznej w wyniku, której dochodzi do strukturalizowania procesów poznawczych. Przystosowanie jest rozpatrywane, zatem w kategoriach poznawczych - jest zrównoważeniem procesów asymilacji i akomodacji. Zdolność dopasowywania wzrasta dzięki wzrastającej złożoności i stałości struktur poznawczych, które rozwijają się na bazie struktur odziedziczonych (odruchy bezwarunkowe) i tworzą schematy składające się na wiedzę człowieka.

Asymilacja to proces, w którym nowy przedmiot, idea zostaje zrozumiany w kategoriach pojęć lub czynności (schematy), które dziecko już zna. Umożliwia jednostce działanie w nowych sytuacjach i wobec nowych problemów za pomocą już istniejących schematów

Akomodacja jest komplementarnym procesem, który umożliwia jednostce modyfikowanie pojęć i czynności tak, by pasowały one do nowych sytuacji, przedmiotów i informacji. Pozwala zmieniać istniejące schematy lub wytwarzać nowe.

         Przedstawiony powyżej problem badawczy, pozwala mi na wysunięcie "Hipotezy, przez którą rozumie się na ogół w metodologii takie przypuszczenie dotyczące zachodzenia pewnych zjawisk lub zależności między nimi, które pozwala wyjaśnić jakiś niewytłumaczony dotąd zespół faktów, będący pewnym problemem."[8]

         W świetle teorii W. Lowenfeld i W. L. Brittain zgodnie, z którą:

" Rozwój umysłowy dziecka to wzrost świadomości otoczenia i własnej odrębności. Wiedza, jaką dziecko dysponuje w chwili gdy rysuje, świadczy o poziomie jego rozwoju intelektualnego. (.) Pomaganie dzieciom w rozwijaniu wrażliwości na to, co rysuje, może być też ogromnie pomocne w zachęcaniu ich do uświadamiania sobie różnic występujących w ich otoczeniu, co z kolei przyczynia się do rozwoju intelektualnego.(.) Twórcze przeżycia artystyczne stanowią doskonałą sposobność do pobudzania myślenia twórczego."[9]

         Pragnę wysunąć następującą hipotezę:

Można założyć, że rozwój intelektualny dziecka w wieku przedszkolnym, czyli jego spostrzeżenia, pamięć i mowę, stymuluje twórczość 12412d317m plastyczna, przejawiająca się w wykorzystaniu różnorodnych form wyrazu plastycznego, takich jak kompozycja, barwa, faktura, przestrzeń.

         Z problemu ogólnego wynikają problemy szczegółowe. Po operacjonalizacji powyższego problemu, mają one następującą postać:

 W czym wyraża się istota twórczości plastycznej?

W czym wyraża się istota rozwoju intelektualnego?

W czym wyraża się specyfika relacji pomiędzy twórczością plastyczną a rozwojem intelektualnym dziecka?

         Z przedstawionych powyżej problemów ogólnych i szczegółowych należy wyprowadzić zmienne i wskaźniki.

         Według T. Pilcha i T. Bauman " W metodologii przyjęło się nazywać zmiennymi, kilka cech konstytutywnych dla danego zdarzenia."[10] Czyli takich, które można zaobserwować w każdym interesującym nas zjawisku, czy zdarzeniu. Wyróżnia się następujące rodzaje zmiennych[11]:

·  zmienne zależne

·  zmienne niezależne

         Według M. Łobockiego "Przez zmienne zależne należy rozumieć czynniki, podlegające wyraźnym wpływom ze stronny zmiennych niezależnych, zaś przez zmienne niezależne rozumie się pewne czynniki powodujące określone zmiany w innych czynnikach (zmiennych)."[12]

         Zmiennymi w niniejszej pracy, są:

Zmienną zależną jest rozwój intelektualny.

Zmienną niezależną jest twórczość 12412d317m plastyczna.

         W celu prawidłowego opisania zmiennych należy posłużyć się określonymi wartościami opisowymi, którymi są wskaźniki. S. Nowak definiuje je jako:

         "Wskaźnik-to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko na podstawie zajścia, którego wnioskujemy z pewnością, bądź określonym prawdopodobieństwem, bądź wreszcie prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego, iż zachodzi zjawisko, które nas interesuje."[13]

         Wyróżnia się trzy rodzaje wskaźników:

·  wskaźnik definicyjny

·  wskaźnik empiryczny

·  wskaźnik interferencyjny[14]

         W przypadku, "(.)gdy dobór wskaźnika jest równocześnie zdefiniowaniem zmiennej. A wszystkie zmienne mają charakter ilościowy, to taki rodzaj wskaźnika nazywamy wskaźnikiem definicyjnym."[15]

         "Częściej jednak zmienne(cechy)jakiegoś zdarzenia czy procesu opisujemy, oceniamy lub uznajemy za istniejące, na podstawie bezpośrednie, empirycznej obserwacji cząstkowych zdarzeń(wskaźników) wskazujących na bezpośredni związek między nimi. Taki rodzaj wskaźnika nazywamy empirycznym."[16]

         Natomiast E. Hajduk definiuje wskaźnik interferencyjny następująco:"(.), kiedy z zajścia pewnego zjawiska obserwowalnego, inferuje się zajście pewnego zjawiska nieobserwowalnego wprawdzie, ale posiadającego dla nas znaczenie niezależne od wskaźnika, proponuję mówić, iż mamy do czynienia ze wskaźnikiem interferencyjnym." [17]

         Na potrzeby mojej pracy przyjmuję, iż głównymi wskaźnikami zmiennej zależnej ( w zakresie rozwoju intelektualnego) są: